Kişilik özellikleri, bireyin kendisiyle, diğer insanlarla ve yaşamla kurduğu ilişkinin temelini oluşturur. Bu özellikler katı, esnek olmayan ve tekrarlayıcı örüntüler haline geldiğinde; kişinin ilişkilerinde, duygusal dünyasında ve işlevselliğinde kalıcı sorunlara yol açabilir. Kişilik bozuklukları ve ilişki problemleri, çoğu zaman erken yaşam deneyimleriyle şekillenen derin duygusal kalıplarla bağlantılıdır. Şema Terapi, bu köklü örüntülerle çalışmada etkili ve bütüncül bir yaklaşım sunar.
Kişilik Bozuklukları ve Temel Özellikleri
Kişilik bozuklukları; bireyin düşünme biçimini, duygusal tepkilerini, kendilik algısını ve ilişki kurma şeklini etkileyen süreğen örüntülerle karakterizedir. Bu durumlar genellikle:
Yoğun ve değişken duygular,
İlişkilerde tekrar eden çatışmalar,
Terk edilme veya reddedilme korkusu,
Aşırı kontrol etme ya da bağımlılık,
Değersizlik, yetersizlik veya kusurluluk hisleri,
Sınır koymakta zorlanma,
Yoğun öfke veya boşluk duyguları şeklinde kendini gösterebilir.
Bu örüntüler, kişinin isteğine rağmen değişmekte zorlanılan ve ilişkilerde tekrar eden sorunlara yol açan yapılar olabilir.
İlişki Problemleri
İlişkilerde yaşanan problemler; romantik ilişkilerde, aile içinde, arkadaşlıklarda veya iş ortamında ortaya çıkabilir. Sık karşılaşılan ilişki sorunları arasında:
Yakınlıktan kaçınma ya da aşırı bağlanma,
Sürekli onay ihtiyacı,
Güvensizlik ve kıskançlık,
İletişim kopuklukları,
Tekrarlayan ayrılıklar veya çatışmalar,
Sağlıksız ilişki döngülerine girme bulunur.
Bu sorunlar çoğu zaman “neden hep aynı şeyleri yaşıyorum?” sorusuyla birlikte gelir ve geçmişten gelen duygusal şemalarla ilişkilidir.
Şema Terapi Nedir?
Şema Terapi, erken çocukluk ve ergenlik döneminde oluşan; kişinin kendisi ve diğerleriyle ilgili temel inançlarını (şemaları) ele alan bir terapi yaklaşımıdır. Bu şemalar, yetişkinlikte ilişkileri, duyguları ve davranışları otomatik olarak etkileyebilir. Şema Terapi ile:
Kişinin erken dönem uyumsuz şemaları belirlenir,
Bu şemaların hangi yaşam deneyimleriyle oluştuğu anlaşılır,
Şemaları tetikleyen ilişki örüntüleri fark edilir,
Sağlıksız baş etme biçimleri (kaçınma, aşırı telafi, teslim olma) ele alınır,
Daha sağlıklı duygu, düşünce ve davranış örüntüleri geliştirilir.
Terapi süreci, yalnızca farkındalık kazandırmayı değil; duygusal düzeyde iyileşmeyi ve değişimi hedefler.
Terapi Sürecinin Katkıları
Şema Terapi odaklı çalışmalar sayesinde:
İlişkilerde tekrar eden döngüler anlaşılır ve dönüştürülür,
Duygusal tepkiler daha dengeli hale gelir,
Kendilik algısı güçlenir,
Sınır koyma ve sağlıklı bağlanma becerileri gelişir,
Öz şefkat ve içsel güven artar,
Daha doyumlu ve sürdürülebilir ilişkiler kurulabilir.
Bu süreçte amaç, kişinin geçmişten gelen yükleri bugünkü yaşamına taşımadan; kendisiyle ve başkalarıyla daha sağlıklı, güvenli ve tatmin edici ilişkiler kurabilmesini sağlamaktır.